Làm xong rồi thôi: một lỗ hổng trong cách tôi học và làm
Tôi nhận ra một điều khá “đau”:
mình làm rất nhiều, học rất nhiều, giải quyết không ít vấn đề khó…
nhưng phần lớn những thứ đó không thực sự ở lại với mình.
Nó trôi đi.
Vấn đề: tôi đang “tiêu thụ” tri thức, không phải “tích lũy”
Một ngày của tôi có thể gồm:
- debug một bug khó
- thiết kế một flow mới
- đọc tài liệu, thử nghiệm một công nghệ
Mỗi việc đều có giá trị.
Mỗi việc đều dạy tôi một điều gì đó.
Nhưng sau khi xong:
→ tôi chuyển sang việc tiếp theo
→ và gần như không bao giờ quay lại
Không có tổng hợp.
Không có đóng gói.
Không có thứ gì thực sự trở thành “tài sản”.
Tôi bắt đầu nhận ra:
tôi không thiếu việc học — tôi thiếu một hệ thống để giữ lại cái đã học.
Nhìn lại: vấn đề không nằm ở kỷ luật
Ban đầu, tôi nghĩ đơn giản:
“Chắc mình lười viết lại thôi.”
Nhưng càng quan sát, tôi càng thấy vấn đề sâu hơn:
1. Không có “điểm kết thúc” cho tri thức
Công việc của tôi kết thúc khi task hoàn thành.
Nhưng tri thức thì chưa bao giờ “được hoàn thành”.
2. Mỗi lần viết lại đều phải nghĩ từ đầu
Viết gì? Viết kiểu gì? Viết cho ai?
→ quá nhiều quyết định nhỏ
→ não chọn cách dễ hơn: bỏ qua
3. Không thấy lợi ích ngay
Viết lại không giúp tôi hoàn thành task hiện tại.
→ nên luôn bị ưu tiên thấp
Tôi nhận ra:
đây không phải vấn đề về động lực — mà là vấn đề về hệ thống.
Một thay đổi nhỏ trong tư duy
Tôi bắt đầu nhìn lại mọi thứ mình làm theo cách khác:
Trước đây: Làm xong task → done
Bây giờ: Làm xong task → mình vừa tạo ra “nguyên liệu”
Nguyên liệu đó có thể là:
- một insight
- một cách giải quyết
- một pattern có thể dùng lại
Nếu không giữ lại, nó sẽ biến mất.
Nếu giữ lại tốt, nó sẽ trở thành tài sản.
Hệ thống tôi đang thử áp dụng
Tôi không bắt đầu bằng một hệ thống phức tạp.
Tôi chọn một thứ đủ nhỏ để có thể làm mỗi ngày.
Bước 1: Ghi lại ngay sau khi làm xong
Sau mỗi task hoặc một lần nghiên cứu, tôi tự hỏi:
- Vấn đề là gì?
- Tôi đã giải quyết như thế nào?
- Điều quan trọng nhất tôi học được là gì?
Chỉ cần 3–5 phút.
Không cần viết hay. Không cần chỉnh chu.
Mục tiêu duy nhất: đừng để nó biến mất.
Bước 2: Chắt lọc lại (khi có thời gian)
Sau một thời gian (thường là cuối tuần), tôi quay lại các ghi chú đó và hỏi:
- Có nguyên lý nào lặp lại không?
- Có cách làm nào có thể dùng lại không?
- Có ví dụ nào đáng nhớ không?
Từ đó, tôi cố gắng rút ra:
- một nguyên lý
- một pattern
- một ví dụ cụ thể
Bước 3: Đóng gói thành một thứ “có thể dùng lại”
Đây là phần tôi đã bỏ qua rất lâu.
Tôi chọn một format cố định:
- Context
- Problem
- Solution
- Lesson learned
Không cần sáng tạo format mỗi lần.
Không cần hoàn hảo.
Chỉ cần đủ rõ để:
- mình đọc lại sau này hiểu ngay
- hoặc có thể chia sẻ cho người khác
Một thay đổi quan trọng: tôi không viết để chia sẻ
Trước đây, mỗi khi nghĩ đến việc viết, tôi đều bị áp lực:
- viết có hay không?
- người khác có đọc không?
Bây giờ, tôi đổi mục tiêu:
Tôi viết để lần sau **không phải nghĩ lại từ đầu**.
Khi mục tiêu trở nên thực dụng hơn,
việc viết trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Chia sẻ chỉ là “tác dụng phụ”.
Kế hoạch rèn luyện của tôi
Tôi không kỳ vọng thay đổi ngay lập tức.
Tôi chỉ đặt ra vài quy tắc đơn giản:
1. Mỗi ngày một ghi chú nhỏ
Không cần dài.
Chỉ cần trả lời 3 câu hỏi.
2. Gắn với một “trigger”
Thay vì chờ “nhớ ra”, tôi gắn nó với sự kiện:
- merge PR → viết
- fix xong bug → viết
- đọc xong tài liệu → viết
3. Review hàng tuần
Mỗi tuần:
- đọc lại các ghi chú
- chọn ra 1–2 cái đáng giữ nhất
- viết lại thành một bài hoàn chỉnh hơn
Điều tôi kỳ vọng
Nếu duy trì được trong vài tháng, tôi hy vọng:
- mình có một kho kiến thức của riêng mình
- những vấn đề đã giải quyết sẽ không quay lại từ đầu
- tư duy trở nên rõ ràng hơn qua việc viết
Và quan trọng nhất:
Tôi không chỉ “làm nhiều”, mà bắt đầu **tích lũy từ những gì mình đã làm**.
Một câu nhắc nhở cho chính mình
Làm mà không giữ → tri thức trôi đi
Giữ mà không lọc → tri thức trở nên nặng
Lọc mà không chia → tri thức không sinh sôi
Chu trình tôi muốn hướng tới:
Làm → Ghi → Lọc → Chia → Lặp lại
Bài này cũng là một bước nhỏ trong chu trình đó.